Hưởng ứng World Asthma Day 2026 (05/05/2026), các chuyên gia y tế nhấn mạnh: kiểm soát hen hiệu quả không chỉ dựa vào thuốc mà còn phụ thuộc lớn vào việc loại bỏ các yếu tố nguy cơ trong môi trường sống. Vậy đâu là nguyên nhân khiến hen phế quản dễ bùng phát và cách phòng tránh ra sao?
Hưởng ứng ngày Hen toàn cầu năm 2026 – World Asthma Day 2026 (5/5/2026)
Hen phế quản – bệnh lý hô hấp không thể chủ quan
Hen phế quản là tình trạng viêm mạn tính của đường thở, khiến phế quản trở nên nhạy cảm và dễ co thắt khi gặp tác nhân kích thích. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như ho, khò khè, khó thở, tức ngực – đặc biệt về đêm hoặc khi thời tiết thay đổi.
Hen phế quản là bệnh lý mãn tính không thể chữa khỏi hoàn toàn
Điểm đáng chú ý là hen không thể “chữa khỏi hoàn toàn”, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu người bệnh tuân thủ điều trị và tránh các yếu tố kích phát.
Thông điệp của World Asthma Day 2026 năm nay tập trung vào: “Giữ môi trường sống trong lành – không khói thuốc – tuân thủ điều trị.”
Các yếu tố nguy cơ gây hen phế quản bạn cần đặc biệt lưu ý
1. Khói thuốc lá “kẻ thù thầm lặng” của đường hô hấp
Khói thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến hen trở nên nghiêm trọng hơn. Không chỉ người hút thuốc mà cả người hít phải khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ cao bị kích phát cơn hen.
Khói thuốc lá là kẻ thù thầm lặng của đường hô hấp
Khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất độc hại, gây ra những vấn đề như:
- Kích ứng niêm mạc đường thở
- Tăng phản ứng viêm
- Làm giảm hiệu quả điều trị
Ngay cả khi không hút thuốc trực tiếp, việc sống trong môi trường có khói thuốc cũng đủ để làm bệnh hen trở nên khó kiểm soát.
Sống trong môi trường có khói thuốc cũng là nguyên nhân dẫn đến hen suyễn
2. Ô nhiễm không khí – mối nguy từ môi trường ngày càng gia tăng
Môi trường ngày càng ô nhiễm đặc biệt là ở các thành phố lớn
Tình trạng ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, đang trở thành yếu tố nguy cơ phổ biến tại các đô thị lớn. Các tác nhân như:
- Khí thải xe cộ
- Khói công nghiệp
- Đốt rác, đốt than
Những tác nhân từ môi trường có thể xâm nhập sâu vào phổi, gây tổn thương đường hô hấp và làm tăng tần suất lên cơn hen.
3. Dị nguyên trong nhà – nguy cơ “ẩn mình”
Nhiều người cho rằng chỉ môi trường bên ngoài mới gây hại, nhưng thực tế không gian sống trong nhà lại chứa nhiều dị nguyên kích phát hen:
- Bụi mịn, mạt bụi
- Lông thú cưng
- Nấm mốc, vi khuẩn
- Gián và chất thải của chúng
Những yếu tố này dễ tích tụ trong:
- Chăn, ga, gối, nệm
- Thảm, rèm cửa
- Máy lạnh không vệ sinh định kỳ
4. Thời tiết và biến đổi khí hậu
Hen phế quản khi thay đổi thời tiết, nhiệt độ đột ngột
Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, không khí lạnh hoặc hanh khô có thể khiến đường thở co thắt nhanh chóng. Đặc biệt là các thời điểm giai đoạn giao mùa, những ngày mưa lạnh hoặc nắng nóng cực đoan là thời điểm hen dễ bùng phát. Đây là lý do nhiều người bị hen thường “tái phát theo mùa”.
5. Hóa chất và mùi hương mạnh
Hóa chất, mùi hương có thể gây kích ứng đường hô hấp
Các sản phẩm quen thuộc trong sinh hoạt hàng ngày như: Nước lau sàn, Xịt phòng, Nước hoa, Chất tẩy rửa mạnh,…có thể gây kích ứng đường hô hấp, đặc biệt ở người có cơ địa nhạy cảm. Mùi thơm không đồng nghĩa với an toàn đôi khi lại là tác nhân kích hoạt cơn hen.
6. Yếu tố cá nhân và lối sống
Ngoài môi trường, một số yếu tố nội tại cũng làm tăng nguy cơ mắc và tái phát hen:
- Di truyền (gia đình có người bị hen, dị ứng)
- Nhiễm trùng đường hô hấp
- Căng thẳng kéo dài
- Không tuân thủ điều trị
Trong đó, không tuân thủ điều trị là nguyên nhân phổ biến khiến bệnh trở nặng dù đã được chẩn đoán.
Làm thế nào để kiểm soát hen phế quản hiệu quả?
Kiểm soát hen phế quản
Để sống khỏe cùng hen, người bệnh cần kết hợp đồng thời nhiều giải pháp như:
1. Chủ động loại bỏ yếu tố nguy cơ
- Không hút thuốc, tránh khói thuốc
- Sử dụng máy lọc không khí nếu cần
- Giữ nhà cửa thông thoáng, sạch dị nguyên
2. Theo dõi và kiểm soát triệu chứng
- Nhận biết dấu hiệu sớm của cơn hen
- Tái khám định kỳ
- Đo chức năng hô hấp khi cần
3. Tuân thủ điều trị theo hướng dẫn bác sĩ
- Sử dụng thuốc đúng liều, đúng cách
- Không tự ý ngưng thuốc khi thấy đỡ
- Luôn mang theo thuốc cắt cơn trong trường hợp cần thiết
Đây là yếu tố then chốt giúp giảm biến chứng và bệnh tái phát nặng hơn.
