Mùa mưa là thời điểm tay chân miệng và sốt xuất huyết gia tăng. Tiêm vắc xin đúng khuyến cáo giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Tay chân miệng và sốt xuất huyết – Hai bệnh truyền nhiễm cần cảnh giác trong mùa dịch
Mỗi năm, khi bước vào mùa mưa, số ca mắc tay chân miệng và sốt xuất huyết tại Việt Nam thường có xu hướng gia tăng. Đây đều là những bệnh truyền nhiễm phổ biến, có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng và có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện, theo dõi và điều trị kịp thời.
Mùa mưa làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm
Những năm gần đây, cùng với các biện pháp kiểm soát dịch như vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, diệt muỗi và nâng cao ý thức phòng bệnh, tiêm vắc xin được xem là một bước tiến quan trọng trong chiến lược giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nghiêm trọng.
Việc chủ động tìm hiểu thông tin về vắc xin phòng tay chân miệng và sốt xuất huyết sẽ giúp mỗi người lựa chọn giải pháp bảo vệ sức khỏe phù hợp cho bản thân và gia đình.
Vì sao nên tiêm vắc xin phòng tay chân miệng và sốt xuất huyết?
Tiêm chủng là một trong những thành tựu quan trọng của y học dự phòng. Khi được đưa vào cơ thể, vắc xin sẽ kích thích hệ miễn dịch tạo ra kháng thể và hình thành trí nhớ miễn dịch trước tác nhân gây bệnh. Nhờ đó, nếu vi rút xâm nhập sau này, cơ thể có thể nhận diện và đáp ứng nhanh hơn, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc hạn chế diễn tiến nặng.
Tiêm vắc xin góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng
Đối với tay chân miệng và sốt xuất huyết, hiện nay vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Phần lớn việc điều trị tập trung vào kiểm soát triệu chứng, theo dõi sát để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo và xử trí kịp thời khi có biến chứng.
Chính vì vậy, chủ động tiêm vắc xin được xem là một trong những giải pháp hiệu quả nhằm giảm gánh nặng bệnh tật cho cá nhân, gia đình và cộng đồng.
Một số lợi ích của việc tiêm vắc xin gồm:
- Giảm nguy cơ mắc bệnh.
- Hạn chế nguy cơ diễn tiến nặng.
- Giảm tỷ lệ nhập viện.
- Giảm nguy cơ xuất hiện biến chứng nghiêm trọng.
- Góp phần hình thành miễn dịch cộng đồng khi tỷ lệ bao phủ vắc xin được nâng cao.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không có loại vắc xin nào có khả năng bảo vệ tuyệt đối 100%. Vì vậy, sau khi tiêm, mỗi người vẫn cần duy trì các biện pháp phòng bệnh khác theo khuyến cáo của ngành y tế.
Bệnh tay chân miệng là gì?
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do các vi rút thuộc nhóm Enterovirus gây ra, trong đó phổ biến là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Bệnh thường xuất hiện ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi.
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi
Vi rút có thể lây từ người sang người thông qua nhiều con đường như:
- Tiếp xúc với nước bọt hoặc dịch tiết đường hô hấp của người bệnh.
- Tiếp xúc với phân của trẻ mắc bệnh.
- Dùng chung đồ chơi, vật dụng hoặc các bề mặt có chứa vi rút.
- Tiếp xúc trực tiếp với các bóng nước trên da.
Do khả năng lây lan cao, bệnh thường xuất hiện thành từng đợt tại nhà trẻ, trường mẫu giáo hoặc những nơi tập trung đông trẻ nhỏ.
Bệnh lây qua dịch tiết, phân và đồ dùng nhiễm vi rút
Dấu hiệu nhận biết bệnh tay chân miệng
Sau thời gian ủ bệnh khoảng 3–7 ngày, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như:
- Sốt nhẹ hoặc sốt cao.
- Đau họng.
- Mệt mỏi, biếng ăn.
- Loét trong khoang miệng gây đau khi ăn uống.
- Nổi bóng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân.
- Một số trẻ xuất hiện bóng nước ở đầu gối, mông hoặc khuỷu tay.
Ở giai đoạn đầu, các biểu hiện của tay chân miệng khá giống với nhiều bệnh lý thông thường nên phụ huynh dễ chủ quan. Việc đưa trẻ đi khám sớm sẽ giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh và hướng dẫn theo dõi phù hợp.
Tay chân miệng gây sốt, loét miệng, nổi bóng nước và cần theo dõi sớm
Những biến chứng không nên chủ quan
Đa số trường hợp tay chân miệng sẽ tự khỏi sau khoảng 7–10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, một số trường hợp, đặc biệt khi mắc vi rút EV71, bệnh có thể diễn tiến nhanh và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như:
- Viêm não.
- Viêm màng não.
- Viêm cơ tim.
- Phù phổi cấp.
- Suy hô hấp.
- Rối loạn thần kinh.
Các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục, giật mình nhiều, nôn ói, lừ đừ, thở nhanh hoặc co giật cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để được xử trí kịp thời.
Tay chân miệng có thể gây biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp nếu diễn tiến nặng
Vắc xin phòng tay chân miệng hoạt động như thế nào?
Vắc xin giúp kích thích cơ thể tạo ra kháng thể chống lại vi rút EV71. Khi tiếp xúc với vi rút sau này, hệ miễn dịch có thể nhận diện và đáp ứng nhanh hơn, từ đó làm giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh.
Điều cần lưu ý là vắc xin hiện nay được thiết kế để phòng ngừa bệnh do Enterovirus 71 (EV71) – chủng vi rút thường liên quan đến các ca tay chân miệng nặng và biến chứng thần kinh. Vắc xin không có tác dụng phòng ngừa tất cả các chủng Enterovirus gây tay chân miệng.
Do đó, sau khi tiêm, cha mẹ vẫn cần duy trì các biện pháp phòng bệnh khác như vệ sinh tay, khử khuẩn đồ dùng và hạn chế cho trẻ tiếp xúc với nguồn lây.
Vắc xin giúp tạo kháng thể, giảm nguy cơ mắc tay chân miệng và biến chứng nặng
Đối tượng nào nên tiêm vắc xin phòng tay chân miệng?
Theo khuyến cáo hiện hành, vắc xin EV71 được chỉ định cho trẻ trong độ tuổi phù hợp theo hướng dẫn của nhà sản xuất và cơ quan chuyên môn.
Trước khi tiêm, trẻ sẽ được khám sàng lọc nhằm đánh giá tình trạng sức khỏe, tiền sử dị ứng và các yếu tố cần lưu ý để đảm bảo an toàn trong quá trình tiêm chủng.
Phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở tiêm chủng uy tín để được bác sĩ tư vấn về lịch tiêm, số mũi tiêm cũng như thời điểm tiêm phù hợp với từng độ tuổi.
Sốt xuất huyết là gì?
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue gây ra và lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn Aedes aegypti. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, thường gia tăng vào mùa mưa khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho muỗi sinh sản và phát triển.
Sốt xuất huyết do vi rút Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi vằn
Không giống nhiều bệnh truyền nhiễm khác, sốt xuất huyết hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, người bệnh có thể gặp các biến chứng nguy hiểm như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng, suy đa cơ quan, thậm chí đe dọa tính mạng.
Do đó, chủ động phòng bệnh bằng các biện pháp như diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, phòng tránh muỗi đốt và tiêm vắc xin sốt xuất huyết là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng.
Chủ động phòng bệnh bằng diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản và tránh muỗi đốt
Dấu hiệu nhận biết sốt xuất huyết
Sau thời gian ủ bệnh khoảng 4–10 ngày kể từ khi bị muỗi mang vi rút Dengue đốt, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như:
- Sốt cao đột ngột, liên tục.
- Đau đầu dữ dội.
- Đau hốc mắt.
- Đau cơ, đau khớp.
- Mệt mỏi, chán ăn.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Phát ban trên da.
Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, lừ đừ hoặc tay chân lạnh. Khi có những biểu hiện này, cần đến cơ sở y tế ngay để được theo dõi và điều trị.
Buồn nôn hoặc nôn ra máu là dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết diễn tiến nặng
Biến chứng của sốt xuất huyết
Phần lớn người mắc sốt xuất huyết có thể hồi phục nếu được chăm sóc và theo dõi đúng cách. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể diễn tiến nhanh sang giai đoạn nguy hiểm với các biến chứng như:
- Sốc sốt xuất huyết.
- Xuất huyết nặng.
- Tràn dịch màng phổi, màng bụng.
- Suy gan, suy thận.
- Suy đa cơ quan.
Nguy cơ biến chứng thường tăng nếu người bệnh không được phát hiện sớm hoặc tự ý điều trị tại nhà.
Sốt xuất huyết có thể gây suy gan nghiêm trọng
Vắc xin sốt xuất huyết: Giải pháp chủ động phòng bệnh
Bên cạnh các biện pháp như diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và phòng tránh muỗi đốt, vắc xin sốt xuất huyết được xem là một trong những giải pháp giúp chủ động bảo vệ sức khỏe trước nguy cơ mắc bệnh. Việc tiêm chủng không chỉ góp phần giảm nguy cơ nhiễm vi rút Dengue mà còn hỗ trợ giảm tỷ lệ nhập viện và nguy cơ diễn tiến nặng ở người mắc bệnh.
Hiện nay, tại Việt Nam, Qdenga là vắc xin phòng sốt xuất huyết đã được Bộ Y tế cấp phép lưu hành. Vắc xin được nghiên cứu để tạo miễn dịch đối với cả 4 tuýp vi rút Dengue (DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4), giúp mở rộng khả năng bảo vệ trước các chủng vi rút đang lưu hành.
Vắc xin sốt xuất huyết Qdenga giúp tạo miễn dịch cơ thể, giảm nguy cơ bệnh nặng
Đối tượng nên tiêm vắc xin sốt xuất huyết
Theo chỉ định hiện hành, vắc xin Qdenga được sử dụng cho:
- Trẻ từ 4 tuổi trở lên.
- Thanh thiếu niên.
- Người trưởng thành đủ điều kiện tiêm chủng.
Trước khi tiêm, người dân sẽ được bác sĩ khám sàng lọc để đánh giá tình trạng sức khỏe, tiền sử dị ứng và các yếu tố cần lưu ý nhằm đảm bảo an toàn trong quá trình tiêm chủng.
Những lưu ý trước và sau khi tiêm vắc xin
Để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả phòng bệnh, người dân nên thực hiện đầy đủ các hướng dẫn trước và sau tiêm.
Trước khi tiêm
Trước khi tiêm chủng, cần:
- Thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng hoặc phản ứng sau các lần tiêm trước.
- Khai báo các bệnh lý đang mắc và thuốc đang sử dụng.
- Đảm bảo sức khỏe ổn định vào ngày tiêm.
- Tuân thủ quy trình khám sàng lọc của cơ sở y tế.
Việc khám sàng lọc giúp bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe và chỉ định tiêm phù hợp cho từng người.
Cần khai báo đầy đủ trước khi tiêm vắc xin phòng dịch bệnh
Sau khi tiêm
Sau khi tiêm, người được tiêm nên:
- Ở lại cơ sở y tế theo dõi theo hướng dẫn.
- Theo dõi sức khỏe trong 24–48 giờ đầu.
- Uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý.
- Không tự ý sử dụng thuốc nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
Một số phản ứng thường gặp sau tiêm gồm:
- Đau tại vị trí tiêm.
- Sưng nhẹ.
- Mệt mỏi.
- Đau đầu.
- Sốt nhẹ.
Đây thường là những phản ứng thông thường và có thể tự cải thiện sau vài ngày. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao kéo dài, khó thở, nổi mề đay toàn thân hoặc các biểu hiện bất thường khác, cần đến cơ sở y tế ngay để được kiểm tra và xử trí kịp thời.
Theo dõi sau tiêm giúp phát hiện sớm các phản ứng bất thường để xử trí kịp thời
Những câu hỏi thường gặp
Tiêm vắc xin rồi có chắc chắn không mắc bệnh?
Không có loại vắc xin nào bảo vệ tuyệt đối 100%. Tuy nhiên, tiêm đúng lịch giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh, đồng thời hạn chế các biến chứng nghiêm trọng nếu không may nhiễm vi rút.
Người từng mắc sốt xuất huyết có cần tiêm vắc xin không?
Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ đánh giá dựa trên độ tuổi, tiền sử bệnh và hướng dẫn chuyên môn để tư vấn chỉ định phù hợp.
Trẻ từng mắc tay chân miệng có cần tiêm vắc xin không?
Có thể. Việc từng mắc tay chân miệng không đồng nghĩa cơ thể đã có miễn dịch với tất cả các chủng vi rút gây bệnh. Phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ tư vấn.
Có thể tiêm nhiều loại vắc xin trong cùng một thời điểm không?
Việc phối hợp các loại vắc xin cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ và lịch tiêm chủng. Người dân không nên tự ý quyết định mà cần được tư vấn tại cơ sở y tế.
Chủ động tiêm vắc xin – Chung tay phòng chống dịch bệnh
Tay chân miệng và sốt xuất huyết vẫn là hai bệnh truyền nhiễm có nguy cơ bùng phát theo mùa tại Việt Nam, ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ em và người lớn. Chủ động tiêm vắc xin phòng tay chân miệng và sốt xuất huyết là giải pháp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế biến chứng và góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế.
